Hakemlik ve Değerlendirme Süreci Politikası

Hakemlik ve Değerlendirme Süreci Politikası

USBİLİM Sosyal Bilimler Dergisi, bilimsel yayıncılık süreçlerinde tarafsızlık, akademik bağımsızlık, şeffaflık, gizlilik ve bilimsel kalite ilkelerini esas almaktadır. Dergiye gönderilen çalışmalar, editoryal ön incelemenin ardından çift taraflı kör hakemlik (double-blind peer review) sistemiyle değerlendirilmektedir.

Derginin hakemlik ve değerlendirme süreçleri, Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından geliştirilen etik ilkeler ve bilimsel yayıncılık standartları dikkate alınarak yürütülmektedir.

1. Editoryal Ön İnceleme

Dergiye gönderilen çalışmalar öncelikle editörlük tarafından incelenir. Bu aşamada çalışmanın derginin amaç ve kapsamına uygunluğu, bilimsel niteliği, özgünlüğü, yazım kurallarına uygunluğu ve etik gereklilikleri değerlendirilir.

Ön inceleme kapsamında aşağıdaki hususlar dikkate alınır:

• Çalışmanın derginin yayın kapsamına uygunluğu,
• Bilimsel özgünlük ve literatüre katkı potansiyeli,
• Araştırma yönteminin ve sunulan bulguların temel yeterliliği,
• Yazım kurallarına ve makale şablonuna uygunluk,
• Benzerlik raporu ve bilimsel kaynakların güvenilirliği,
• Etik kurul onayı ve diğer gerekli izinlerin varlığı,
• Yazarlık, çıkar çatışması ve yapay zekâ kullanım beyanlarının uygunluğu.

USBİLİM Sosyal Bilimler Dergisi'nde benzerlik oranı üst sınırı %20'dir. Bununla birlikte benzerlik oranının bu sınırın altında olması, çalışmanın etik açıdan uygun olduğunu tek başına göstermez. Metin benzerliklerinin niteliği, kaynakların doğruluğu ve olası etik ihlaller ayrıca değerlendirilir.

Ön inceleme sonucunda gerekli koşulları karşılamayan çalışmalar, hakem değerlendirmesine gönderilmeden reddedilebilir veya yazarlardan ön düzeltme talep edilebilir.

2. Hakemlerin Belirlenmesi

Editoryal ön incelemeyi geçen çalışmalar, araştırma konusuyla ilgili bilimsel uzmanlığa ve en az doktora derecesine sahip en az iki bağımsız hakeme gönderilir. Hakem görüşleri arasında farklılık bulunması veya editörlük tarafından gerekli görülmesi durumunda, aynı nitelikleri taşıyan ilave hakemler görevlendirilebilir.

Hakemlerin belirlenmesinde doktora derecesine sahip olma koşulunun yanı sıra, çalışmanın konusuyla ilgili bilimsel uzmanlık, ilgili alandaki akademik yayınlar, hakemlik deneyimi, tarafsızlık ve olası çıkar çatışmaları dikkate alınır.

Yazarlarla doğrudan çıkar çatışması bulunan veya değerlendirme bağımsızlığını etkileyebilecek ilişkileri olan kişiler hakem olarak görevlendirilmez.

Hakem seçimi ve görevlendirilmesi tamamen dergi editörlüğünün yetki ve sorumluluğundadır.

3. Hakem Havuzunun Oluşturulması ve Akademisyen Önerileri

USBİLİM Sosyal Bilimler Dergisi, hakem değerlendirme süreçlerinin bilimsel niteliğini güçlendirmek ve farklı sosyal bilim disiplinlerinde uzmanlık çeşitliliğini artırmak amacıyla bağımsız bir akademik hakem havuzu oluşturmaktadır.

Bu kapsamda yazarlardan, makale başvurusu sırasında kendi araştırma alanlarında bilimsel çalışmaları bulunan, en az doktora derecesine sahip dört akademisyenin adını, soyadını, kurumsal bağlılığını, uzmanlık alanını ve kurumsal e-posta adresini bildirmeleri istenir.

Önerilen akademisyenlerin doktora dereceleri, kimlikleri, bilimsel uzmanlıkları, kurumsal bağlılıkları ve iletişim bilgileri editörlük tarafından doğrulanır. Bu süreçte resmî kurumsal sayfalar, akademik profiller ve güvenilir bilimsel kaynaklardan yararlanılır.

Hakem havuzuna önerilmiş olmak, ilgili akademisyenin otomatik olarak hakemlik görevine atanacağı anlamına gelmez. Hakem davetleri; doktora derecesi, bilimsel uzmanlık, akademisyenin görevi kabul etmesi ve çıkar çatışması bulunmaması koşulları dikkate alınarak yapılır.

Hakem seçimi ve görevlendirilmesi tamamen dergi editörlüğünün yetki ve sorumluluğundadır. Yazarların akademisyen önerileri, editoryal kararları veya hakemlik sürecinin bağımsızlığını etkilemez.

Dört akademisyen bildirilmesinin mümkün olmadığı durumlarda yazarlar gerekçelerini editörlüğe iletebilir. Bu durum, çalışmanın otomatik olarak reddedilmesine neden olmaz.

Hakem havuzu kapsamında elde edilen kişisel bilgiler, ilgili veri koruma mevzuatına uygun biçimde işlenir. Akademisyenler hakemlik davetlerini kabul etme veya reddetme hakkına sahiptir.

4. Çift Taraflı Kör Hakemlik

Dergimizde çift taraflı kör hakemlik sistemi uygulanmaktadır. Bu sistem kapsamında hakemler yazarların kimliklerini, yazarlar ise hakemlerin kimliklerini bilmez.

Yazarların değerlendirme dosyasından ad, kurum, iletişim bilgisi ve kimliği ortaya çıkarabilecek diğer unsurları çıkarması gerekmektedir.

Hakem raporları ve değerlendirme sürecinde edinilen bilgiler gizli tutulur. Yayımlanmamış makale içerikleri, ilgili kişilerin izni olmaksızın başka amaçlarla kullanılamaz.

5. Hakem Değerlendirme Ölçütleri

Hakemlerden çalışmaları bilimsel ölçütler çerçevesinde nesnel ve gerekçeli biçimde değerlendirmeleri beklenmektedir.

Hakemlerin, değerlendirmelerinde kişisel eleştirilerden kaçınarak yazarlara bilimsel ve yapıcı öneriler sunmaları beklenmektedir.

6. Hakem Raporları ve Değerlendirme Kararları

Hakemler değerlendirme sonucunda çalışmaya ilişkin gerekçeli görüşlerini ve önerilerini editörlüğe iletir.

Hakem raporları doğrultusunda aşağıdaki kararlar değerlendirilebilir:

• Kabul: Çalışmanın mevcut hâliyle yayımlanmaya uygun bulunması.
• Küçük Düzeltme: Çalışmanın temel bilimsel yapısını değiştirmeyen sınırlı düzeltmelerin istenmesi.
• Büyük Düzeltme: Yöntem, analiz, kuramsal çerçeve, bulgular veya tartışma gibi bölümlerde kapsamlı düzenlemelerin gerekli görülmesi.
• Ret: Çalışmanın bilimsel, yöntemsel, etik veya kapsam bakımından yayıma uygun bulunmaması.

Hakem görüşlerinin birbiriyle çelişmesi durumunda editörlük ek hakem görüşüne başvurabilir. Hakem raporları editoryal kararın temel dayanaklarından biri olmakla birlikte nihai yayın kararı editörlüğe aittir.

7. Düzeltme ve Yeniden Değerlendirme Süreci

Düzeltme kararı verilen çalışmaların yazarlarından, hakem ve editör değerlendirmeleri doğrultusunda makalelerini gözden geçirmeleri istenir.

Yazarlar, yapılan değişiklikleri açıklayan bir Hakem Yanıt Dosyası hazırlamalı ve hakemlerin her bir değerlendirmesine ayrı ayrı yanıt vermelidir.

Hakem önerilerinin kabul edilmediği durumlarda, bu tercihin bilimsel gerekçesi açıkça belirtilmelidir.

Düzeltilmiş makaleler, gerekli görüldüğünde aynı hakemlere veya ek hakemlere yeniden gönderilebilir. Düzeltmelerin yapılmış olması çalışmanın otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez.

8. Nihai Yayın Kararı

Nihai kabul veya ret kararı; hakem raporları, yazarların düzeltmeleri, çalışmanın bilimsel niteliği, etik uygunluğu ve derginin yayın politikaları dikkate alınarak editörlük tarafından verilir.

Bir çalışmanın hakem değerlendirme sürecine alınmış olması yayımlanacağına ilişkin taahhüt oluşturmaz.

Editoryal kararlar, yazarların kurumsal bağlılıkları veya makale işlem ücreti gibi bilimsel değerlendirme dışındaki unsurlardan bağımsız olarak alınır.

9. Hakemlik Sürecinde Yapay Zekâ ve Kaynak Güvenilirliği

USBİLİM Sosyal Bilimler Dergisi, değerlendirme sürecinde yapay zekâ kullanımı ve bilimsel kaynak güvenilirliğine özel önem vermektedir.

Hakemler ve editörler; gerçekte bulunmayan yayınları, uydurma DOI numaralarını, hatalı bibliyografik bilgileri ve mevcut kaynakların içeriğiyle uyuşmayan atıfları etik inceleme gerektiren sorunlar olarak değerlendirebilir.

Yazarlar, kullandıkları kaynakların gerçekliğini ve metindeki bilimsel iddialarla uyumunu doğrulamakla yükümlüdür.

Yapay zekâ sistemleri yazar olarak gösterilemez. Yapay zekâ araçlarının araştırma veya yazım sürecindeki kullanımı, derginin Yayın Etiği Politikası doğrultusunda beyan edilmelidir.

Hakemler ve editörler, gizli makale içeriklerini gerekli gizlilik ve veri güvenliği güvenceleri olmadan üçüncü taraf yapay zekâ sistemlerine aktaramaz.

Yapay zekâ tespit araçlarının sonuçları tek başına etik ihlal kanıtı olarak kabul edilmez. Şüpheli durumlar somut bulgular ve bilimsel değerlendirme temelinde incelenir.

10. Editoryal Kararlara İtiraz

Yazarlar, editoryal kararlara ilişkin bilimsel gerekçelere dayanan itirazlarını dergi editörlüğüne yazılı olarak iletebilir.

İtiraz başvurularında değerlendirme kararına neden karşı çıkıldığı açıkça belirtilmeli ve gerektiğinde destekleyici bilgiler sunulmalıdır.

İtirazlar, tarafsızlık ve çıkar çatışmalarından kaçınma ilkeleri doğrultusunda incelenir. Gerekli görüldüğünde ek editoryal inceleme veya bağımsız değerlendirme yapılabilir.

İtiraz başvurusunda bulunulması, önceki editoryal kararın değiştirileceği anlamına gelmez.

11. Değerlendirme Sürecinin Gizliliği

Dergiye gönderilen makaleler, hakem raporları, editoryal yazışmalar ve yayımlanmamış araştırma verileri gizli kabul edilir.

Değerlendirme sürecinde edinilen bilgiler, yetkili editoryal kişiler ve görevlendirilen hakemler dışında üçüncü kişilerle paylaşılmaz; yasal yükümlülükler ve gerekli etik incelemeler saklıdır.

Hakemlik sürecinin bütünlüğünü korumak amacıyla yazar ve hakemlerin kimlik bilgilerinin gizliliğine özen gösterilir.

12. Yayın Etiği ile İlişkisi

Hakemlik ve değerlendirme sürecinde ortaya çıkan intihal, veri uydurma, uygunsuz yazarlık, yapay zekâ kaynaklı uydurma atıflar, çıkar çatışmaları ve diğer etik sorunlar, derginin Yayın Etiği Politikası kapsamında incelenir.

Etik ihlal şüphesinin bulunması durumunda değerlendirme süreci durdurulabilir; yazarlardan açıklama ve destekleyici belgeler talep edilebilir. İnceleme sonucuna göre uygun editoryal işlemler uygulanır.

13. Temel İlke ve Rehberler

Bu politika, bilimsel yayıncılık standartları ve uluslararası etik rehberlerdeki gelişmeler doğrultusunda gözden geçirilebilir.